Stroomafwaarts: culturele activiteiten in een brugwachtershuisje

Steeds meer brugwachtershuisjes in Nederland raken door automatisering in onbruik en komen leeg te staan. Zo ook de brugwachtershuisjes bij de bruggen over de Zuid-Willemsvaart. Patrick Lijdsman heeft in de zomer van 2017 één van de huisjes tijdelijk gebruikt voor allerlei culturele activiteiten, gerelateerd aan het thema water.

 

‘Brugwachtershuisjes hebben een cultuurhistorische bepaling,’ legt Patrick uit. ‘Wij leven in Nederland met ontzettend veel bruggen en daarmee ook brugwachtershuisjes. Doordat die huisjes aan het verdwijnen zijn, worden bruggen anoniemer. In heel het land worden er nu dingen gedaan om ze onder de aandacht te brengen. Een brug heeft meer karakter door een brugwachtershuisje natuurlijk.’

Heb jij iets met brugwachtershuisjes of is het toevallig dat je daar iets hebt gedaan?

‘In de zomer van 2017 woonde ik vijftig jaar in Brabant, maar ik ben geboren in Den Haag, aan de voet van de duinen. En ik mis de zee nog elke dag. Ik heb daarnaast tien jaar kantoor gehouden bij Sluis 0. Dus toen die huisjes leeg kwamen te staan, had ik het gevoel dat ik iets met zo´n huisje móést doen. Via via kwam ik toen bij Imke van Dillen uit. Zij was ook bezig met die huisjes en via haar heb ik het huisje bij Sluis 0 tijdelijk kunnen gebruiken.’

En, waar heb je het huisje dan voor gebruikt?

‘Ik heb een project gedaan dat ik Stroomafwaarts heb genoemd. Ik wilde met dat project mijn band met de zee en landinwaarts, waar ik dus al vijftig jaar leef, versterken. De kerngedachte was dat ik mensen uitnodigde - die iets doen met het reizen van water of het reizen met water - om gebruik te maken van de locatie.

Het huisje is als atelier gebruikt, er zijn verhalen voorgelezen, er is een workshop schilderen voor Eritrese vluchtelingen gegeven, er zijn zeemeerminnen geweest, er was een filmmiddag met films over de Zuid-Willemsvaart, er zijn interviews gehouden en er hebben concerten plaatsgevonden. En alles ging steeds over water.’

Heb je het huisje louter ter beschikking gesteld aan anderen? Heb je zelf niets daar gedaan?

‘Zeker wel! Het eerste dat ik heb gedaan was het huisje blauw schilderen, om af te zijn van dat grauwe grijs dat erop zat. Daarna heb ik een bord opgehangen waarop twee pijlen stonden met daarbij: NAAR ZEE en NAAR DE BERGEN. Daarnaast heb ik er installaties gebouwd en performances gegeven. Een van de redenen dat ik ooit tegenover Sluis 0 ben gaan werken, waren de boten. Ik wist dat als ze stroomafwaarts gingen, ze uitkwamen bij zee. Dat gaf me het gevoel van vrijheid, dat ik snel weg zou kunnen. Dat bord beeldt dat uit. Waar het water vandaan komt en waar het naartoe gaat.’

Het klinkt een beetje als een soort themafestival, met zoveel mensen en activiteiten…

‘Nou, ik houd gek genoeg eigenlijk niet zo van een publiek podium. Maar ik wil wel graag heel veel dingen doen. Ik heb Stroomafwaarts niet als een festival georganiseerd. Het huisje bevindt zich ook erg in de periferie van de binnenstad, op een verkeersknooppunt. Zes wegen komen er samen. Wilde je het zien, dan moest je afstappen om te kijken.’

Sluis 0 is een druk verkeerspunt ja. Alleen maar goed voor publieksbereik, toch?

‘Het was zeker druk, maar het publieksbereik is moeilijk te bepalen. Het huisje was ook even ingericht als museum waarbij iedereen naar binnen kon kijken. ‘s Avonds en ‘s nachts waren er slideshows met foto’s van (overzeese) fotografen. Hoeveel mensen dat hebben gedaan, is niet geturfd. Het heeft wel geleid tot ontzettend veel interactie met passanten. Ik wilde dat het iets teweeg zou brengen bij mensen.’

Het huisje was ook even ingericht als museum, waarbij iedereen naar binnen kon kijken. ‘s Avonds en ‘s nachts waren er slideshows met foto’s van (overzeese) fotografen. Het heeft geleid tot ontzettend veel interactie met passanten.

‘Iets’ teweeg brengen. Wat bedoel je daarmee?

‘Dat bord bijvoorbeeld - NAAR ZEE / NAAR DE BERGEN - is een heel raar signaal midden in de stad. Dat doet iets met mensen. Het is niet meetbaar wat, maar dat wil niet zeggen dat het niets doet. Ik vind het leuk om mensen op een andere gedachte te kunnen brengen, zoals anderen mij ook op andere gedachten brengen.

Ik wil me niet afsluiten voor dingen waar ik eigenlijk geen behoefte aan heb. Zo houd ik bijvoorbeeld niet echt van het levenslied, maar ik kan er wel van genieten als ik dat tegenkom op straat. Niet te lang natuurlijk, maar het is wel mooi dat ik dergelijke dingen zie, hoor en meekrijg van anderen, en dat ik hen ook iets kan meegeven. Bijvoorbeeld door iets te doen met het brugwachtershuisje.’

Hoe kwam je bij Fonds Pop-up terecht?

‘Ik wist niet van het bestaan af van de fondsen. Iemand vertelde mij dat. Ik ben zo gewend alles uit eigen zak te betalen. Ik heb er zelf geld in gestopt, en heel veel tijd! Ik ben er zeker drie maanden mee bezig geweest, ten koste van mijn werk als vormgever. Ik had eigenlijk geen zin om geld aan te vragen omdat het allemaal een hoop gedoe is. Uiteindelijk toch € 1500,- aangevraagd omdat ik daarmee meer kon doen dat ik aanvankelijk wilde. Zo heb ik er een reprise-expositie in het Kruithuis van betaald, een boekje over Stroomafwaarts laten drukken en er is wat uitgegeven aan pr.

Ik houd niet van ingewikkelde dingen. Ik heb elf jaar Galerie Vitrage gehad in de Vughterstraat. De ruimte kostte 225 gulden per maand. Ik heb toen een paar andere bedrijven zoals De Kwast, Het Zuiden en Heli gevraagd of ze me wilden helpen dat bedrag te betalen. Daar kon ik precies die winkel van betalen, zonder ingewikkelde aanvraagprocedures!’

Waarom heb je dat nu ook niet gedaan?

‘Voor die potten blauwe verf bijvoorbeeld? Even naar de Gamma fietsen en het huisje schilderen kost minder tijd en energie dan om te regelen dat ik drie potten verf ergens krijg. Alle kunstenaars hebben om niet meegedaan. Ik heb alle vormgeving gedaan. De meeste kosten zaten in het drukwerk. Dat ´t Fonds Pop-up het drukwerk mogelijk heeft gemaakt, ben ik heel blij mee. De vluchtigheid is er zo mee verdwenen en we hebben een tastbaar document.

Kijk, je weet nooit wat de gevolgen zijn van wat nu je doet voor een later moment in het leven. Beeldende kunst, muziek, die dingen zijn heel onmeetbaar. Bezoekersaantallen in een museum kun je meten, maar wat de kunst teweeg brengt bij mensen, dat niet. Ik weet met Stroomafwaarts niet of het meetbaar is. Ik weet alleen dat de mensen die langskwamen, zeiden: ‘Dat is leuk wat je aan het doen bent,’ of ‘Hé, wat gebeurt hier eigenlijk?’ En dat mensen vroegen of ze ook wat konden doen. Mensen zijn anders naar het huisje gaan kijken. Het heeft dus dingen teweeggebracht!’

 

Stroomafwaarts vond plaats in de zomer 2017 en is ondersteund met € 1500,- vanuit Fonds Pop-up.
Wil je weten wat er nu gebeurt met de brugwachtershuisjes bij de Zuid-Willemsvaartbruggen in de Bossche binnenstad? Kijk op de website van de Bossche Brugwachtershuisjes.


Tekst: Marijn Moerbeek
Foto: Patrick Lijdsman